STS-130

[Mikkael]

STS-130

STS-130 (inne oznaczenie: ISS-20A) będzie 32 misją promu kosmicznego do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), 24 wyprawą wahadłowca OV – 105 Endeavour i 130 lotem orbitalnym w dziejach programu Space Shuttle. Zaplanowana na 12 dni (start: 4 luty 2010, lądowanie: 16 luty 2010) misja ma na celu dostarczenie trzeciego i tym samym ostatniego z ciśnieniowych modułów łącznikowych typu Node, nazwanego Tranquility (Node 3) oraz obserwacyjnego Cupola. Zaplanowane są trzy spacery kosmiczne.
STS-130 to także 161 załogowy lot kosmiczny NASA, 105 amerykańska załogowa misja od czasu katastrofy Challangera, 17 od czasu katastrofy Columbii, a także pierwsza z pięciu przewidzianych wstępnie na rok 2010, w którym ma zakończyć się eksploatacja promów STS.

LOGO


http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-130/html/sts130-s-001.html

Logo misji zostało zaprojektowane przez załogę. Jego kształt i wypełnienie nawiązuje do wyposażonego w siedem okien modułu Cupola. Na tym tle widoczne kontury wahadłowca z oznaczeniem misji, dookoła zaś nazwiska członków załogi. Na patchu widoczna jest także Ziemia i co ciekawe – za wzór posłużyła fotografia naszej planety wykonana 23 sierpnia 1966 przez krążącą wokół Księżyca amerykańską sondę Lunar Orbiter 1. Jest to nawiązanie zarówno do historii, jak i przyszłości NASA – lotów na Księżyc.

ZAŁOGA


http://en.wikipedia.org/wiki/File:STS-130_Crewphoto.jpg
Załoga STS-130. Od lewej: Patrick, Virts, Behnken, Hire, Zamka i Robinson.

Składać się będzie z sześciu członków: dowódcy, drugiego pilota i czterech specjalistów misji. Tylko jedna z tych osób nie była wcześniej w Kosmosie:

1. George David Zamka, CDR


http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-130/html/jsc2006e55043.html

ur. 29 czerwca 1962 w Jersey City, stan New Jersey
Pilot US Marine Corps w stopniu pułkownika (3 500 godzin wylatanych na 30 typach samolotów, w tym 66 misji bojowych na F/A-18 w ramach Operacji Pustynna Burza)
Będzie to jego drugi lot w Kosmos. Jesienią 2007, jako drugi pilot brał udział w misji STS-120. Jest Amerykaninem o korzeniach rodzinnych wywodzących się z Kolumbii i Polski.

2. Terry Wayne Virts Jr, PLT


http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-130/html/jsc2009e157219.html

ur. 1 grudnia 1967 w Baltimore, stan Maryland
Pilot US Air Force w stopniu pułkownika (ponad 3 000 godzin na ponad 40 typach maszyn, służył m.in. w Niemczech, Korei Południowej, a także w Edwards AFB)
STS-130 będzie jego kosmicznym debiutem.

3. Kathryn Patricia „Kay” Hire, MS


http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-130/html/s95-10063.html

ur. 26 sierpnia 1959 w Mobile, stan Alabama
Kapitan rezerwy US Navy. Latała jako nawigator na samolotach patrolowych P-3C Orion. Była członkiem sztabu w operacjach wojskowych Enduring Freedom i Iraqui Freedom.
Na orbitę uda się drugi raz. Jej debiut miał miejsce wiosną 1998 w misji STS-90.

4. Stephen Kern Robinson, MS


http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-130/html/jsc2004e40089.html

ur. 26 października 1955 w Sacramento, stan Kalifornia
Doktor inżynierii mechanicznej (Stanford University), weteran trzech misji kosmicznych: STS-85 (sierpień 1997), STS-95 (jesień 1998) i STS-114 (lato 2005) – ma na koncie trzy spacery kosmiczne w ostatniej z nich (pamiętny pierwszy z dwóch lotów Return To Flight po katastrofie Columbii)

5. Nicholas James MacDonald Patrick, MS/EV


http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-130/html/jsc2006e49642.html

ur. 22 marca 1964 w Saltburn, Wielka Brytania
Jest inżynierem (Massachusetts Institute of Technology), pracował w koncernie Boeing.
W grudniu 2006 poleciał w Kosmos na pokładzie promu Discovery (misja STS-116)

6. Robert Louis „Bob” Behnken, MS/EV


http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-130/html/jsc2008e005285.html

ur. 28 lipca 1970 w Creve Coeur, stan Missouri
Podpułkownik, inżynier i pilot w US Air Force (ponad 780 godzin wylatanych na przeszło 25 typach samolotów), pracował w Edwards AFB i brał udział w programie samolotu F-22 Raptor.
Na orbitę leci po raz drugi. Wcześniej, w marcu 2008 brał udział w misji STS-123, w ramach którego trzykrotnie wychodził w otwartą przestrzeń.

ŁADUNEK:

Tranquility (wcześniej Node 3)


http://www.capcomespace.net/dossiers/ISS/europe/NODE/NODE.htm


http://www.popsci.com/military-aviation-amp-space/article/2009-03/stephen-colbert-nasa-and-so-can-you

Jego nazwa nawiązuje do lądowania Apollo 11 na księżycowym Morzu Spokoju (Mare Tranquilitatis) w lipcu 1969 roku. W ten sposób, 40 lat później NASA zamierzała oddać hołd owemu bezprecedensowemu wydarzeniu. Jest to ostatni z trzech modułów ciśnieniowych Node. Poprzednie: Node 1 (Unity) i Node 2 (Harmony) są już zintegrowane z Międzynarodową Stacją Kosmiczną. Zbudowany został w Turynie dla NASA przez kompanię Thales Alenia Space pod okiem Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) i Włoskiej Agencji Kosmicznej. Pierwotnie miał on służyć stricte jako element łącznikowy (tak jak pozostałe Node posiada sześć portów CBM – Common Berthing Mechanism), aktualnie – ma przejąć część obowiązków skasowanego modułu Transhab: w tym najbardziej zaawansowany, jak dotąd, system podtrzymywania życia, jaki znajdzie się w Kosmosie (odzyskiwanie wody i powietrza dla załogi ISS). Ponadto ma zawierać ruchoma bieżnię do ćwiczeń dla astronautów, tzw. Waste and Hygiene Compartment (czyli... toaleta), a także chłodziarko-zamrażarkę, kuchnię, magazyn, zbiorniki na wodę i pomieszczenie na żywność, lekarstwa i odzież załogi. Średnica konstrukcji: 4,5 m, długość: 6,7 m.
Po przetransportowaniu modułu na orbitę w ładowni wahadłowca Endeavour, ma on zostać przyłączony do innego Node, Unity w porcie przeciwległym do modułu Quest. Z kolei do nadir portu Tranquility dołączona ma zostać Cupola.
Aktualnie oba elementy znajdują się na Florydzie, gdzie przybyły 20 maja 2009. Oficjalny odbiór przez KSC nastąpił 8 czerwca.

Cupola


http://www.nasa.gov/centers/kennedy/stationpayloads/cupola.html


Cupola, czyli Kopuła jest modułem zbudowanym przez ESA rękoma Thales Alenia Space. Jest to niewielka konstrukcja wyposażona w siedem pancernych okien (sześć trapezoidalnych po bokach i jedno okrągłe, centralnie) Ma ona pełnić funkcje obserwacyjne (Ziemia, Księżyc i inne ciała niebieskie), umożliwić podgląd o 360 stopni i być jednym ze stanowisk dla operatora ramienia Canadarm 2. Cupola ma ok. 2 m średnicy i 1,5 m wysokości.


ŹRÓDŁA:

- oficjalna strona NASA
- strona Loty Kosmiczne
- Wikipedia

[Air Q]

Spis treści wątku

1. Powyżej: opis misji, poniżej: krótka chronologia dotychczasowych wydarzeń.
2. Transport wahadłowca z OPF do VAB.
http://astro4u.net/yabbse/index.php?topic=16450.msg233150#msg233150
3. Integracja ze zbiornikiem ET.
http://astro4u.net/yabbse/index.php?topic=16450.msg233582#msg233582
4. Transport na stanowisko startowe.
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg235425.html#msg235425
5. Ładunek dla misji STS-130 dotarł na stanowisko startowe. Załoga przybywa do KSC celem odbycia symulowanego odliczania TCDT.
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg236345.html#msg236345
6. Początek odliczania, załoga przybywa ponownie do KSC.
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg237658.html#msg237658
7. Pierwsza próba startu. Do startu nie doszło na skutek złych warunków pogodowych.
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg237870.html#msg237870
8. Flight Day-1 (Start 8.02.2010 godz. 10:14 CET)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg238105.html#msg238105
9. Flight Day-2 (Badanie stanu osłony termicznej)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg238430.html#msg238430
10. Flight Day-3 (Dokowanie do ISS)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg238526.html#msg238526
11. Flight Day-4
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg238688.html#msg238688
12. Flight Day-5 (EVA-1 oraz instalacja Tranquility)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg238829.html#msg238829
13. Flight Day-6 (Otwarcie włazu do Tranquility)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg238965.html#msg238965
14. Flight Day-7 (EVA-2)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg239048.html#msg239048
15. Flight Day-8 (Relokacja Cupoli)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg239127.html#msg239127
16. Flight Day-9 (Relokacja PMA-3)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg239208.html#msg239208
17. Flight Day-10 (EVA-3)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg239249.html#msg239249
18. Flight Day-11
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg239337.html#msg239337
19. Flight Day-12
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg239456.html#msg239456
20. Flight Day-13 (Oddokowanie od ISS)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg239521.html#msg239521
21. Flight Day-14 (Przygotowania do lądowania)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg239613.html#msg239613
22. Flight Day-15 (Lądowanie)
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg239688.html#msg239688
23. Transport do OPF-2 gdzie będą trwały przygotowania do misji STS-134
http://astro4u.net/yabbse/index.php/topic,16450.msg239860.html#msg239860

[Air Q]

Krótka fotorelacja z dotychczasowych przygotowań:

maj 2009
"Tranquility" dociera drogą lotniczą do KSC


sierpień 2009
Demontaż silników SSME (po locie STS-127)


Demontaż FRCS, ciekawie to wygląda w środku

http://mediaarchive.ksc.nasa.gov/detail.cfm?mediaid=42971
http://mediaarchive.ksc.nasa.gov/detail.cfm?mediaid=42973

Łączenie "Tranquility" z modułem "Cupola"


wrzesień 2009
OBSS wędruje do ładowni


październik 2009
Zbiornik ET-134 dociera do KSC


listopad 2009
Ostatni silnik SSME jest montowany na wahadłowcu Endeavour


Załoga podczas Crew Equipment Interface Test (CEIT)

[Matias]

Łał - bez tej otoczki płytkowej (systemu FRCS) wahadłowiec rzeczywiście wygląda ciekawie. Niecodzienny widok! 

Brawo Mikkael w ogóle - bardzo ładnie i przejrzyście opisana misja! 

[Tomoesopo]

Bardzo fajne logo misji, im bliżej końca programu STS tym lepsze mają te loga . Nie mogę się doczekać na zdjęcia robione z Cupoli .

[Radek68]

Mikkael  -  bardzo fajny wstęp. Dzięki.

[mlody188]

faktycznie, bardzo ciekawie przedstawiony wstęp
Świetna relacja

eh, tylko boli to że co raz mniej nam tych misji zostało. (bądźmy dobrej myśli, że jednak NASA coś wymyśli nowego ciekawego ;p)

[Matias]

Dzisiaj w VAB łączony jest razem kolejny zestaw startowy - zbiornik ET-134 oraz dwa boostery dla następnej misji Endeavoura STS-130. Fotki zapewne wypłyną na dniach 

Rollover wahadłowca z ośrodka OPF do VABu przewidziany jest na 10-go grudnia.

W chwili obecnej na promie jest jeszcze instalowana sieć nowych czujników, które będą mierzyć współczynnik natężenia dźwięku w newralgicznych punkach promu. Jest tutaj oczywiście analogia do tego co zainstalowali na będącym w tej chwili na orbicie Atlantisie przed startem (o czym pisałem co nieco tutaj, pod filmem z yt). Ta mała grafika z artykułu na nsf pokazuje tylny obszar promu, gdzie widać tylną sekcję systemu RCS i jakieś proponowane miejsca instalacji tych dodatkowych czujników :



Ładownia wahadłowca została już zamknięta, drzwi od systemu spadochronów hamujących zostały zamknięte i zabezpieczone. W czasie ostatnich misji tego wahadłowca łącznie awarii uległy 4 silniczki RCS, w tym w czasie ostatniej misji STS-127 przedni F2F, w środku którego znaleziono jakąś część RTV (nie wiem od czego to skrót ). W każdym razie silnik zostanie rozebrany i sprawdzony przed jego kolejną misją.

Dyskusja toczy się także nad datą rolloutu. Jeżeli nie doszłoby do opóźnień z wyjazdem Endeavoura do VAB, to rollout mógłby mieć miejsce już 2-5 dni później. Pytanie tylko czy chcą trzymać zespół na stanowisku w czasie świąt. Za parę dni powinniśmy mieć decyzję.

Więcej w tym arcie - http://www.nasaspaceflight.com/2009/11/sts-129-final-eva-sts-130-etsrb-mate/

[Mikkael]

Opublikowano oficjalną fotografię załogi, toteż dokonałem odpowiedniej zmiany we wstępie

[mauzer]

Zdjęcie przednie jak jedna wielka rodzina już się nie mogę doczekać tej misji, mam do niej sentymentalne nastawienie, wszystko z powodu Zamki, z którym było mi dane wymienić kilka zdań
I ma na drugie imię  tak samo jak ja I jakby nie było w jakimś tam ułamku Polak

[Air Q]

Dzisiaj w VAB łączony jest razem kolejny zestaw startowy - zbiornik ET-134 oraz dwa boostery dla następnej misji Endeavoura STS-130. Fotki zapewne wypłyną na dniach 

Oto zdjęcia:


Zamykanie ładowni:

Rollover wahadłowca z ośrodka OPF do VABu przewidziany jest na 10-go grudnia.

Z opisów umieszczonych przy zdjęciach w galerii KSC wynika, że rollover planowany jest obecnie na 12 grudnia.

[station55]

Z tego co wiadomo, to Tranquility nie będzie cumowany do nadiru Unity ale do naprzeciwległego portu (względem Quest). Z kolei Cuppola ma być w takiej konfiguracji doczepiona do CBM skierowanego w stronę Ziemi. Trochę mnie w takiej styuacji zastanawia sterowanie SSRMS z pokładu Cuppoli, mając na mysli bezpośrednią obserwację ramienia z pokładu tego balkoniku.
Wg mnie Cuppola powinna być w takiej konfiguracji doczepiona do równoległego względem osi wzdłużnej ISS CBM'ka skierowanego w stronę Kibo. Wyniknie z tego znacznie większa możliwość obserwacji samej stacji, ale przede wszystkim przestrzenii kosmicznej, nie zakłóci to także możliwości obserwacji Ziemi. Jeżli Cuppola domontowana będzie "twarzą w kierrunku Ziemi" to praktycznie wykluczona jest możliwość obserwacji innych ciał niebieskich i nie tylko. Tak przynajmniej mi się na pierwszy rzut oka wydaje.

[astropl]

Jak wynika z esowego infokitu Cupoli (nie Cuppoli, drogi station55) i innych źródeł, start STS-130 będzie opóźniony o dwa dni (ze względu na dołączenie Progressa), ale za to przedłużony o dobę, dojdzie tez do małego zmiany grafika, m. in. EVA-3 zostanie opóźniona do FD-10, zaś dzień wcześniej PMA-3 zostanie przeniesiona na Tranquility.

[Matias]

Z tego co wiadomo, to Tranquility nie będzie cumowany do nadiru Unity ale do naprzeciwległego portu (względem Quest). Z kolei Cuppola ma być w takiej konfiguracji doczepiona do CBM skierowanego w stronę Ziemi. Trochę mnie w takiej styuacji zastanawia sterowanie SSRMS z pokładu Cuppoli, mając na mysli bezpośrednią obserwację ramienia z pokładu tego balkoniku.

Tak naprawdę to chodzi tutaj o to aby mieć podgląd na ramię SSRMS gdy podchodzi do stacji pojazd bez możliwości automatycznego dokowania (czyli HTV, Dragon lub Cygnus). W końcu samych kamer na zewnątrz stacji czy ramieniu jest tyle, że to w zupełności wystarczy.

Zresztą popatrz na załącznik, widać balkonik podczepiony do Tranquility i także widoczny jest port dla pochwycenia przez ramię. W okolicach EVA-2 w czasie misji STS-130 Cupola zostanie przemieszona na ten port zwrócony w stronę Ziemi, ale nie definiuje to jej ostatecznego położenia.
Mnie też trochę dziwi takie rozwiązanie, bo w specyfikacji napisali m.in. że będzie ona pomocna do śledzenia prac astronautów podczas spacerów na zewnątrz stacji.

Tutaj jeszcze duże zdjęcie na wnętrze Tranquility - http://www.esa.int/images/Europes_node3_cupola_delivered_to_nasa_003.jpg

[robinson]

Witam!
Jest gdzies jakas grafika przedstawiajaca gdzie co bedzie zamocowane , bo te nadiry i inne to takie mylace ze tak do konca to pewnie spora czesc osob nie wie gdzie co ma być zamontowane? Może ktoś to czytelniej wyjaśnić. Z góry wielkie dzieki.

Co do Cupoli to wydawało mi się że będzie to modół ruchomy umieszczany tam gdzie będzie potrzebny przy operacjach manipulatorem stacji. Ma być na stałe ?

Pozdrawiam
Robinson

[Mikkael]

Znalazłem w sieci taki obrazek...


http://www.flightglobal.com/blogs/hyperbola/2009/05/

Dziękuję wszystkim za korekty odnośnie lokalizacji Tranquility/Cupola w "geografii ISS"

[kuba6928]

Mam tu pare fotek o misji  i ładowni.

[Matias]

Znalazłem w sieci taki obrazek...

Kompletnie przedawniony, Tranquility czyli Node-3 ma być na przeciwko Questa, a nie w nadirze Unity jak to jest pokazane na tym schemacie. Tam będzie podczepiony PMA-3.

Na prośbę Robinsona poszukam zaraz jakiegoś bardziej czytelnego sposobu przedstawienia tych lokacji.

[Mikkael]

Kompletnie przedawniony, Tranquility czyli Node-3 ma być na przeciwko Questa, a nie w nadirze Unity jak to jest pokazane na tym schemacie.

Oczywiście masz rację - to nieaktualny schemat. Jak znajdziecie ten ostateczny, uprzejmie proszę, podobnie jak Robinson, o jego wstawienie

[Mikkael]

Oczywiście masz rację - to nieaktualny schemat. Jak znajdziecie ten ostateczny, uprzejmie proszę, podobnie jak Robinson, o jego wstawienie

Teraz zauważyłem, że Kuba6928 wstawił taki schemacik - dzięki!

Dokonałem zmian we wstępie, o których wspomnieli Station55 i Matias odnośnie miejsca dołączenia nowego modułu.

[Mikkael]

Zmiany - nowa data startu. Pierwotnie miał to być 04.02, następnie 06.02. Aktualnie to 07.02.2010. Godzina 10:40 CET.

Informacja w oparciu o stronę "Loty Kosmiczne"

[Matias]

zaś dzień wcześniej PMA-3 zostanie przeniesiona na Tranquility.

To jeszcze nie jest pewne, z tego co czytałem zastanawiają się wciąż czy wykonać tę czynność w czasie trwania misji.

Tym czasem z drobnych zmian pośrednio tyczących się tej misji, można napomknąć o nowej dacie relokacji PMA-3 z Unity na zenitalny port Harmony, jest to teraz 21 styczeń (czynność planowana początkowo na 8-go).

[Matias]

Rollover wahadłowca Endeavour do budynku VAB planowany jest na piątek, godzinę 19:00 CET. Zadecydowano także, że wyjazd na stanowisko startowe LC-39A jednak nie odbędzie się w tym roku. Zespół wahadłowiec wraz z ET i bossterami zostanie na przerwę świąteczną oraz Nowy Rok w VAB. Rollout w chwili obecnej ma mieć miejsce 6-go stycznia bodajże..

[station55]

To jeszcze nie jest pewne, z tego co czytałem zastanawiają się wciąż czy wykonać tę czynność w czasie trwania misji.

Tym czasem z drobnych zmian pośrednio tyczących się tej misji, można napomknąć o nowej dacie relokacji PMA-3 z Unity na zenitalny port Harmony, jest to teraz 21 styczeń (czynność planowana początkowo na 8-go).

hm... nie byłoby im łatwiej dokonać relokacji na CBM nadir UNITY ? Parokrotnie PMA3 w ten sposób już wędrował.. Tutaj muszą znacznie więcej kombinować z SSRMS.

[Matias]

hm... nie byłoby im łatwiej dokonać relokacji na CBM nadir UNITY ? Parokrotnie PMA3 w ten sposób już wędrował.. Tutaj muszą znacznie więcej kombinować z SSRMS.

Niekoniecznie więcej, ta operacja będzie łatwiejsza do wykonania bo manipulator nie będzie musiał sięgać "pod płaszczyznę" stacji wyznaczoną przez moduły po amerykańskiej stronie. Zresztą PMA-3 na dolnym porcie Unity tylko by przeszkadzał w czasie instalacji nowego modułu Tranquility (i być może w spacerach), w końcu w tych okolicach będzie się toczyła akcja spacerów przy podłączaniu wszelkich zewnętrznych linii (np chłodzących). Poza tym co istotne, relokacja PMA-3 z powrotem z zenitalnego portu Harmony na boczny port Tranquility (ten port który wychodzi pod radiatorami) jest obecnie planowana na 15-go lutego, czyli w środku misji STS-130 (dzień przed trzecim spacerem), jeżeli mieliby przenosić PMA-3 z dolnego portu Unity to byłoby to mocno problematyczne w tym wypadku.

Jeżli Cuppola domontowana będzie "twarzą w kierrunku Ziemi" to praktycznie wykluczona jest możliwość obserwacji innych ciał niebieskich i nie tylko. Tak przynajmniej mi się na pierwszy rzut oka wydaje.

Obserwacja Ziemi, a nie ciał niebieskich jest priorytetowa z tego balkonowego modułu W ten sposób mamy zapewniony widok 360 stopni na naszą planetę. Widok na okolice Kibo nie byłby w niczym pomocny, sterowaniem SSRMS z kamer radzą sobie od 8 lat, więc wydaje się że teraz nie potrzebowaliby tego widoczku  Poza tym jak już wspominałem najważniejsza będzie możliwość podglądu na żywo pojazdów podchodzących od "dołu" stacji. Wprawdzie HTV został złapany ramieniem stacji, ale w najbliższych latach tego typu manewry podejść i przechwytów przez SSRMS będą dużo częściej się odbywać (Dragon, Cygnus, kolejne HTV).
Hyhy.. poza tym robienie fotek wahadłowcowi podczas flyaroundu będzie dużo łatwiejsze 

Jest gdzies jakas grafika przedstawiajaca gdzie co bedzie zamocowane , bo te nadiry i inne to takie mylace ze tak do konca to pewnie spora czesc osob nie wie gdzie co ma być zamontowane? Może ktoś to czytelniej wyjaśnić. Z góry wielkie dzieki.

Na angielskiej wikipedii masz w miarę na bieżąco aktualizowany widok stacji. Spójrz tam na moduł Kibo, czyli JEM PM, na nim masz umieszczony JEM ELM-PS i jest on właśnie na zenitalnym porcie Kibo (czy Z1 na Unity). Analogicznie na całym schemacie jest tak samo, wszystkie zenitalne porty są "na górze", dolne - czyli nadir porty są od dołu - ich nie widać na tym schemacie.

Co do Cupoli to wydawało mi się że będzie to modół ruchomy umieszczany tam gdzie będzie potrzebny przy operacjach manipulatorem stacji. Ma być na stałe ?

Cupola na stałe będzie umiejscowiona w nadir porcie Node-3 (Tranquility) czyli z widokiem na Ziemię.